Catherine Shaw: The three-body problem

catherineshawthethreebodyproblem

Een historische detective waar de wiskunde een hoofdrol in speelt, die moest ik natuurlijk lezen! Dit boek speelt zich af in Cambridge, 1888. Onderwijzeres Vanessa Duncan wil haar oudste leerlingen aan het denken zetten en gaat op zoek naar wiskundepuzzels. Dit is de tijd van Lewis Carroll, en ze vindt zijn rubriek A tangled tale in een tijdschrift. Precies wat ze zoekt.

De oom van haar leerling Emily blijkt wiskundige te zijn, en hij is onder de indruk van wat ze met de meisjes doet. Via hem komt ze bij een lezing van de beroemde Arthur Cayley terecht over het al dan niet bestuderen van de Elementen van Euclides in de wiskunde-opleiding. Daar ontmoet ze ook andere wiskundigen.

Kort daarna overlijden drie van de wiskundigen in Cambridge. Twee daarvan worden vermoord na etentjes met wiskundige Arthur Weatherburn, toevallig de bovenbuurman van Vanessa. Hij is dan ook direct de hoofdverdachte en wordt aangeklaagd voor moord. Vanessa is overtuigd van zijn onschuld en gaat op zoek naar de ware toedracht.

Wat ik leuk vind aan dit boek is dat de wiskundigen en hun manier van onderzoek doen realistisch worden neergezet. In veel boeken zijn de wiskundigen wereldvreemde genieën die de moeilijkste theorieën meteen snappen of na lang volhouden een uitzonderlijk resultaat bereiken, maar in dit boek worden verschillende stijlen van wiskunde beoefenen beschreven. Sommige wiskundigen zijn goed in het bedenken van een totaal nieuwe conceptuele kijk op de zaak, anderen zijn weer virtuoos in het toepassen van bepaalde technieken op nieuwe problemen, enzovoort. Ook hoe wiskundigen samen tot resultaten komen wordt beschreven.

De prijsvraag die de Zweedse koning Oscar II uitriep, waarvoor inzendingen tot 1 juni 1888 konden worden ingestuurd, speelt een belangrijke rol. Die prijsvraag werd georganiseerd door de beroemde wiskundige Gösta Mittag-Leffler, die ook voorkomt in het verhaal. Het draait om de vraag of en hoe je de bewegingen van drie (of in het algemeen: n) lichamen die elkaar aantrekken volgens de wetten van de zwaartekracht precies wiskundig kunt beschrijven. Een voorbeeld van zo’n systeem is een ster met twee planeten er omheen. De planeten beïnvloeden elkaars banen omdat ze ook elkaar een heel klein beetje aantrekken.

Het verhaal wordt beschreven vanuit het gezichtspunt van Vanessa, ze schrijft al haar belevenissen op in brieven aan haar tweelingzus. Vanessa legt zich niet zomaar neer bij conventies uit die tijd: ze denkt erover hoe het zou zijn als er ook jongens in haar klas zouden worden toegelaten en ze is erg onder de indruk als ze ontdekt dat in Duitsland en Zweden vrouwen meer mogen studeren dan in Engeland.

Dat beetje feminisme kan natuurlijk niet ontbreken in een boek over deze tijd, zeker niet als het geschreven is door een vrouwelijke wiskundige. Catherine Shaw is het pseudonym van Leila Schneps, een Amerikaanse wiskundige die in Frankrijk werkzaam is. Ze kent de wiskundewereld dus van binnenuit en ze beschrijft achterin het boek kort wat de feitelijke gebeurtenissen zijn uit de geschiedenis van de wiskunde die een rol spelen in het boek. De vermoorde wiskundigen en Vanessa Duncan zijn verzonnen, maar Cayley, Mittag-Leffler en de prijsvraag bestonden echt. Zelfs de inzending waar het verhaal over gaat blijkt echt te zijn! Al is de auteur daarvan in werkelijkheid nooit geïdentificeerd.

Ik kan moeilijk inschatten hoe dit verhaal is voor een niet-wiskundige, maar Shaw maakt de relevante wiskunde toegankelijk doordat we alles door de ogen van de wiskundig weinig geschoolde Vanessa zien. Ik denk daarom dat het boek ook prima leesbaar is voor een breed publiek.

Mr Bexheath: (…) I wish to discuss the procedure of writing an article jointly. How is it possible for a mathematical idea to germinate in more than one mind?

Mr Morrison: Well, what usually happens is that conversation with another person, possibly more of an expert than oneself in some aspect of the material under discussion, stimulates the idea.

Mr Bexheath: That is a very interesting answer. So, before writing this article together, you and the prisoner had mathematical discussions?

Mr Morrison: Oh, yes.

Mr Bexheath: Frequently?

Mr Morrison: Oh, yes, quite frequently.

Mr Bexheath: And one day, these discussions caused a new idea to germinate?

Mr Morrison: Yes.

Mr Bexheath: Mr Morrison, how would you say that the ideas contained in those articles which you published alone germinated?

Mr Morrison: Well, you think about something by yourself, looking at it, turning it over from all angles, trying to figure out what it looks like and how it works, until suddenly you see the light.

Mr Bexheath: So mathematical ideas can be stimulated either by conversation or through deep and tenacious personal reflection?

Mr Morrison: Yes.

Na dit boek zijn er nog vier delen verschenen over Vanessa Duncan, ook met wiskunde of wetenschap erin. Ik ben zeker van plan die ook te gaan lezen.

Een gedachte over “Catherine Shaw: The three-body problem”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s