Erna Sassen: Er is geen vorm waarin ik pas

ernasassenerisgeenvormwaarinikpas

Dit boek sprak me aan door het begin van de tekst op de achterkant:

Tot en met de vierde ging alles eigenlijk vanzelf maar sinds ik in de vijfde zit is er een hoop veranderd. Volgens mijn mentor heb ik TE lange tijd TE hard gewerkt en volgens mijn moeder ben ik TE perfectionistisch.
Jajaja.
Dat is een van de grootste nadelen van volwassenen: ze denken altijd beter te weten dan jijzelf wat er met jou aan de hand is.

Ik werk op een lerarenopleiding en houd me uit interesse ook bezig met hoogbegaafdheid. Bij hoogbegaafde leerlingen zie je dit soms: ze zijn zo perfectionistisch dat er uiteindelijk niets meer gebeurt. Want falen, en dan vooral het niet voldoen aan je eigen (vaak te hoge) standaarden, voelt erger dan het niet geprobeerd hebben.

Dat thema komt inderdaad ook wel aan de orde in dit boek, maar dat is niet het belangrijkste. We volgen Tessel, die lijstjes maakt met wat ze moet gaan doen. Daar staan dingen op zoals het onderwerp kiezen voor het PWS, maar ook: niet overal zo’n punt van maken. Tessel trekt zich dingen snel aan en betrekt ze ook meteen op zichzelf: ze denkt al snel dat iemands reactie komt door iets wat zij gedaan heeft.

We lezen tussen de regels door dat er een tijd geleden iets naars gebeurd is. Iemand die belangrijk voor haar was heeft Tessel een maniak genoemd en haar beschuldigd van stalken. Die iemand blijkt een charismatische leraar op haar school te zijn. Een man van 25, getrouwd, kind op komst. Toch worden hij en Tessel heel close als hij haar aanneemt als regie-assistent bij het onderbouwtoneelstuk. Maar daar blijft het niet bij: hij vraagt ook haar advies over zijn eigen cabaretprogramma, laat haar zijn improvisaties uitschrijven, neemt haar mee naar try-outs in alle hoeken van het land, gaat met haar op het strand wandelen. Maar dat betekent allemaal niets, zegt hij er steeds bij, want hij is getrouwd. En dat hij haar opeens niet meer wil zien, moet dus wel aan haarzelf en haar eigen verwachtingen liggen.

Tessel komt hier niet van los, ontloopt hem op school en gaat steeds minder naar school. En daar komt dat eerdere thema weer naar boven: haar mentor denkt dat ze te hard gewerkt heeft en te perfectionistisch is, en besluit dat iedereen toch wel weet dat ze het kan. Hij stelt haar een periode vrij van toetsen en opdrachten, zodat ze even tot rust kan komen zonder al die druk. Dat valt natuurlijk niet goed bij haar klasgenoten, en voor Tessel voelt het alsof ze misbruik van de situatie maakt: die druk was het probleem helemaal niet echt. Maar het komt haar wel goed uit.

Een andere verhaallijn is die van de moeder van Sanne, Evelien. Tessel leert haar toevallig kennen in de schoenenwinkel, als ze vertelt over haar dochter bij wie de leukemie is teruggekomen. Later hoort Tessel dat Sanne overleden is. Op de een of andere manier voelt Tessel zich tot haar aangetrokken en ze schrijft een brief. Zo komt er steeds meer contact, wat eigenlijk een gekke situatie is, maar toch beiden blijkbaar wat oplevert: voor Evelien is Tessel iemand die steeds maar weer naar haar wil luisteren, voor Tessel is Evelien iemand die altijd eerlijk en duidelijk is en precies zegt wat ze wel en niet wil, die haar schoolverzuim doorprikt en die haar uiteindelijk ook een spiegel voor kan houden.

Het gedrag van die docent kan natuurlijk niet, als lezer weet je dat meteen. Tessel betrekt het op zichzelf, maar die docent zit fout. Zijn gedrag zou ook bij een gewone vriendin al niet erg oké zijn: hij houdt haar aan het lijntje, komt veel te dichtbij zonder verantwoordelijkheid te nemen, maakt geen keuzes, legt uiteindelijk zelfs de schuld bij Tessel. En over die zaken gaat het eigenlijk vooral. Bij een leerling is de hele situatie sowieso onacceptabel. Toch gaat het verhaal daar eigenlijk niet over. Omdat hij haar geen lesgeeft speelt die machtsverhouding hier nauwelijks een rol, zo voelt het voor Tessel in ieder geval niet. Hierdoor wordt het geen moralistisch en eenduidig verhaal, maar laat het wel zien wat er kan gebeuren als een jonge, emotioneel nog niet erg volwassen docent die afstand niet weet te bewaren.

Wat me opviel en wat ik een beetje gek vond is dat Tessel alleen maar mannelijke docenten lijkt te hebben, ik denk niet dat Sassen dat bewust gedaan heeft, maar omdat er eigenlijk altijd veel vrouwen op scholen werken begon dat mij te storen. Ik vond de toon van Tessel prettig en overtuigend getroffen. Hoe Tessel alles op zichzelf betrekt (wat natuurlijk ook een kenmerk van de puberteit is) is goed beschreven, de goedbedoelde reactie van haar mentor en de school zijn ook realistisch. Ik vind het wel een aanrader.

“Ik durf niet!” gilde ik. “Ik ben bang!”
“Iedereen is bang!”
“Ik begin al te hyperventileren als ik me aan moet kleden en mijn tas moet inpakken om naar school te gaan. Dan druipt het zweet over mijn rug!”
“NOU EN?!” brulde Evelien. “Denk je dat mij het zweet niet uitbreekt als ik naar buiten moet om boodschappen te doen of om Wiebe op te halen van voetbal? Denk je dat mijn man elke dag staat te springen om weer aan een nieuwe dag te beginnen? En je klasgenoten? Gaat bij hen alles VANZELF?”
Ze schreeuwde echt keihard. Het verbaast me achteraf dat de buren niet aanbelde. Of de kinderbescherming.
“Maar hoe moet het dan als het niet lukt?” jankte ik. Zo ver had ze me inmiddels gekregen.
“Gewoon! Accepteren dat niet alles meteen lukt. Uithuilen en opnieuw proberen. Hulp vragen aan de mensen om je heen, ook al zijn die misschien niet cum laude geslaagd op het gymnasium. NAAR JE MOEDER LUISTEREN. Niet arrogant zijn. Je hoofd buigen. IK KAN IETS NIET. Ik, Tessel, die van plan was om perfect te worden. Ik ben maar een gewoon mens.

Hmm…
Jaja.
Rot-Evelien.
Vooral dat Ik, Tessel, die van plan was om perfect te worden.
kwetste me tot in het diepst van mijn ziel.
“Wat zegt je moeder er eigenlijk van?” vroeg ze toen ze eindelijk tot bedaren was gekomen.
“Hetzelfde als jij, alleen schreewt ze er niet bij,” antwoordde ik.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s