Louise Elffers: De bijlesgeneratie

louiseelffersdebijlesgeneratie.jpg

Toen ik zelf op school zat, had bijna niemand bijles, en huiswerkbegeleiding bestond nog nauwelijks. Nu is dat heel anders: mijn studenten verdienen hun geld met bijles geven, er zijn ook meer officiële bijlesbureaus en veel huiswerkinstituten. Ook al voor basisschoolleerlingen, om ervoor te zorgen dat een zo hoog mogelijk schooladvies in de wacht gesleept wordt.

Het is te makkelijk om te zeggen dat dat onnodig zou zijn en dat ouders te veel willen, schrijft Elffers. Het onderwijssysteem en de samenleving zijn tegenwoordig zo ingericht dat een diploma nogal veel bepaalt: wat voor werk je doet, je salaris, maar ook je sociale positie. Een diploma is lang niet alleen maar een bewijs dat je bepaalde kennis en vaardigheden bezit, maar eerder een voorwaarde om kans te maken op de hogere posities in de samenleving.

Elffers legt in dit boek uit hoe die mechanismen zijn ontstaan en hoe ze werken. In Nederland is op vroege leeftijd een differentiatiemoment: na de basisschool worden kinderen gesplitst. Dat is op zich nog niet zo erg misschien, maar door allerlei ontwikkelingen is het steeds moeilijker geworden om na die determinatie nog van route te veranderen. Als je eenmaal op het vmbo zit, is het lastiger geworden door te stromen naar de havo, en ook de overgang van mbo naar hbo blijkt steeds moeilijker te worden. Daarom is het krijgen van een zo hoog mogelijk advies van zeer groot belang. En omdat kinderen niet met een absoluut niveau maar met elkaar vergeleken worden in bijvoorbeeld de cito-toets, is het vooral belangrijk om het even goed te doen als anderen. Als iedereen extra bijles inkoopt, kun je vanuit dit oogpunt moeilijk achterblijven.

Daarnaast is het schooladvies in zekere zin minder objectief geworden: kinderen van hoogopgeleide ouders blijken stelselmatig hogere adviezen te krijgen dan gelijk presterende kinderen met laagopgeleide ouders. Docenten nemen dan bijvoorbeeld in hun overwegingen de stimulerende thuissituatie mee, die de kans op slagen in het VO groter maakt. De politieke keuze om dat schooladvies leidend te maken een paar jaar geleden zorgt dus voor minder kansen en het handhaaft ongelijkheid.

Iets anders wat ik leerde uit dit boek is dat de verschillen tussen de leerroutes eigenlijk niet zo groot zijn als veel mensen denken. Wat betreft taal en rekenen kan een goed presterende vmbo’er hoger scoren dan een laag presterende vwo’er. En dan voelt het zo vroeg vastleggen waar iemand terechtkomt inderdaad niet zo eerlijk. Nog een complicatie is dat het onderscheid tussen laag/hoog presterend in ons onderwijssysteem gelijkgesteld is aan het onderscheid tussen beroepsgericht/algemeen vormend onderwijs. Dat is niet per se een logische keus: ook beroepsgericht onderwijs kan op een hoog niveau, ook avo zou op een lager niveau kunnen. Niet alle slimme kinderen hebben twee linkerhanden, niet alle minder slimme kinderen zijn praktische toppers.

Elffers legt deze ideeën heel duidelijk uit en geeft ook richtingen aan waarin we zouden kunnen zoeken naar een oplossing: een bredere en langere brugperiode op de middelbare school, bijvoorbeeld, waarin leerlingen op verschillende niveaus verschillende vakken kunnen volgen om te kijken wat bij hen past, zodat ze daarna een passende richting kunnen kiezen. Beter meewegen wat bepaalde politieke keuzes voor gevolg hebben wat betreft de ongelijkheid. Minder laten afhangen van dat ene advies, meer ruimte geven om van richting te wisselen, of iets te proberen. Daarvoor moet het schooladvies bijvoorbeeld niet meer meegenomen worden als kwaliteitsindicator in het VO: nu hebben VO-scholen belang bij een conservatief schooladvies, omdat ze worden afgerekend op het aantal leerlingen dat inderdaad de geadviseerde route met succes aflegt.

Ik vind het een interessant boek, waarin deze thema’s eens vanuit een ander perspectief dan dat van de individuele ouder, docent of school bekeken worden, maar vanuit de vraag wat het vanuit maatschappelijk oogpunt allemaal betekent en of dit wel de kant is waar we heen moeten met ons onderwijs. Er staat wat veel herhaling in, sommige zaken worden nogal vaak opnieuw uitgelegd, maar al met al vond ik het de moeite waard. Zeker voor leraren is het een aanrader, juist vanwege die bredere blik op ons hele onderwijssysteem.

Advertenties

3 gedachten over “Louise Elffers: De bijlesgeneratie”

    1. Ja, ik ook. Ik snap het ook wel: met een stimulerende thuisomgeving is de kans op succes groter. Aan de andere kant: als je zelfs zonder die stimulerende thuisomgeving aan het eind van de basisschool even goed presteert, kun je misschien juist wel méér!

      Liked by 1 persoon

  1. fijn dat je het even zo samenvat jeanine! ik vond ook het stukje over de schooladviezen interessant, maar zeker ook de visie op beroepsgericht / algemeenvormend en hoog / laag. dat thema houdt mij ook bezig.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s