Gerard Reve: De avonden

gerardrevedeavonden

Een van mijn docenten Nederlands zei ooit over dit boek: “Ga dat maar niet lezen, dat vinden jullie veel te saai.” In mijn studententijd deed ik dat toch. Ik was lid van een culturele studentenvereniging en daar lazen we met een groepje De avonden zoals het hoort, op de laatste tien dagen van het jaar. Daarna ben ik dat af en toe blijven doen, ook dit jaar weer, deze keer samen met mijn ouders en broer.

De avonden bestaat uit tien hoofdstukken en elk hoofdstuk omvat een dag van het leven van Frits van Egters, “de held van deze geschiedenis”. Dat held is meteen al ironisch bedoeld: Frits is allesbehalve een held, en dat geschiedenis is ook niet echt van toepassing omdat het in feite een boek zonder plot is. Maar het boek is allesbehalve saai, juist als je het vaker leest wordt het elke keer grappiger door de manier waarop Reve in detail die donkere dagen rond kerst beschrijft en het subtiele hilarische gedrag van Frits jegens vooral zijn ouders.

Het verhaal speelt in de laatste tien dagen van 1946 en is daarmee ook een tijdsbeeld van de periode net na de oorlog in Amsterdam. Frits woont nog bij zijn ouders in een appartement, en omdat hij op school gefaald heeft werkt hij op kantoor (“Ik neem kaarten uit een bak. Als ik die eruit genomen heb, dan zet ik ze er weer in. Zo is het.”) Hij is gefascineerd door nare ongelukken en zielige gebeurtenissen, die hij met veel plezier opdist bij zijn vrienden en kennissen. Ook kaalheid is een thema waar hij bij zijn broer en mannelijke vrienden vaak over begint. Ouderdom en verval zitten hem dwars.

Frits houdt ervan de mensen om hem heen een beetje te sarren, andere mensen krijgen soms geen hoogte van hem. Dat komt ook doordat hij zich vaak ongemakkelijk voelt en gesprekken niet wil laten stilvallen, dan zegt hij maar weer wat. Hij heeft ook een gevoelige kant en een goed geheugen voor gebeurtenissen uit zijn jeugd, voor zaken die anderen al lang vergeten zijn. Hij raakt ontroerd door muziek en een film en door zielige verhalen. De verveling en lethargie van die lange vrije dagen rond de kerst onderbreekt hij door bij vrienden en kennissen op bezoek te gaan, en die lijken hem ook best graag te zien komen, maar toch montert hem dat niet erg op. Hij heeft ook veel nare dromen, bijvoorbeeld over de dood of rare wezens.

Frits beziet alles in veel detail, maar vooral zijn ouders. Hoe ze slurpen met de soep, zijn vader die slecht hoort, zijn moeder die bessen-appel-wijn koopt en denkt dat het wijn is, terwijl het sap blijkt te zijn. Frits zelf is soms ook heel vervelend, zo laat hij zijn moeder zoeken naar de krant waarvan hij al weet dat zijn vader hem zit te lezen en laat hij haar met opzet vier keer roepen voor hij reageert. Reve weet precies de pijnlijke plekken zichtbaar te maken, maar er zit ook veel humor in het boek, ik heb soms hardop zitten lachen.

De maaltijd begon met soep. Frits sloeg met zijn vork tegen de rand van zijn bord, hield de tanden naast zijn oor en maakte een neuriënd geluid. “Sol,” zong hij daarna luid. Hij herhaalde het twee keer en keek zijn vader aan. Deze trok de wenkbrauwen op. “God Christus,” dacht Frits, “ze slurpen beiden. Beiden slurpen. Nu kan nog de verontschuldiging gelden, dat het heet is. Hoewel dat eigenlijk geen verontschuldiging is. Maar straks slurpen ze door, alleen omdat het makkelijker is. Zou het werkelijk makkelijker zijn?” Hij nam opnieuw zijn vork op, sloeg ermee tegen zijn bord, hield hem aan zijn oor en zong luid, met trage stem: “Sol!”
“Soms moet je toch wel eens aan je eigen verstand twijfelen,” zei zijn vader. Hij trok zijn mond samen, zodat er een halve kring van plooien op zijn kin ontstond.
“Stellig,” zei Frits luid, “ik ben een kleine zenuwlijder. Het begint met kleine dwangneigingen. En het eindigt met dubbeltjes tellen of nee zeggen.” Hij maakte met de rechterhand het gebaar van snel munten uittellen en schudde in korte draaiingen zijn hoofd heen en weer. “Dan ben je een eind heen.” “Het lijkt me niet iets om trots op te zijn,” zei zijn vader. “Dat moet je niet zeggen,” zei Frits, “het is geweldig in de mode.” Ze aten zwijgend verder hun soep op.

Advertenties

2 gedachten over “Gerard Reve: De avonden”

  1. Wat leuk dat jij De avonden ook ieder jaar herleest! Ik dacht er net te laat aan in 2018 maar voor eind dit jaar staat het boek ingepland. Het maakt het lezen nog meer bijzonder.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s