Jeanette Winterson: Why be happy when you could be normal?

jeanettewintersonwhybehappywhenyoucouldbenormal

De titel van het boek is de zin die Wintersons adoptiemoeder uitspreekt op het moment dat ze Winterson op haar zestiende het huis uitzet. Of eigenlijk: de keus geeft tussen vertrekken of haar vriendin verlaten.

De moeder (die in het boek consequent met Mrs. Winterson wordt aangeduid, hoewel ze haar wel met “Mum” aanspreekt) is een complex persoon, voor zichzelf maar ook om mee te leven voor haar man en dochter. Ze leven een tamelijk arm bestaan in het industriële Accrington, waar op donderdag geen geld meer is voor goed eten of gas. Een wereld van buitentoiletten en kleine huizen, maar ook van saamhorigheid en gemeenschapszin: de familie is lid van een kerk die eigenlijk elke avond iets te doen biedt op een plek waar verder niets te beleven is. Mrs. Winterson is ongelukkig, ze is altijd bezig met het laatste oordeel, met de duivel, maar ze rookt wel stiekem, ook al mag dat niet van de kerk. Ze is moeilijk en onvoorspelbaar. Ze weigert bij haar man te slapen, Jeanette vraagt zich af of de reden voor haar adoptie is dat haar moeder geen kinderen kón krijgen of dat ze het niet wilde. Ze zet Jeanette vaak ’s nachts buiten of in het kolenhok, verdwijnt soms een paar dagen, en vergelijkt haar regelmatig met de baby die in de wieg naast haar lag en die ze eigenlijk beter hadden kunnen kiezen.

Een jeugd vol trauma’s dus, Jeanette had geen stabiele omgeving en was ook geen makkelijk kind. Boeken bieden een uitweg: Jeanette mag geen boeken hebben van haar moeder, maar verzamelt ze stiekem toch. En nadat haar moeder dat ontdekt heeft, trekt ze de conclusie dat je alle materiële zaken kwijt kunt raken, dus ze begint stukken tekst en poëzie uit haar hoofd te leren. De bibliotheek is haar redding: ze begint systematisch, op alfabet, de kast “Engelse literatuur A – Z” te lezen. Dat opent haar wereld. Zover zelfs dat ze uiteindelijk, als ze – op zichzelf aangewezen – haar school af heeft, besluit dat ze in Oxford literatuur wil gaan studeren.

Maar dat verleden en vooral het gevoel niet gewenst te zijn, laten haar natuurlijk niet los. Jeanette heeft moeite met liefde. Ze weet niet hoe ze van anderen moet houden, maar ze kan er ook moeilijk mee omgaan als anderen van haar houden. Ze móet wel met zichzelf aan de slag en komt uiteindelijk, vele jaren later, in een grote crisis terecht.

Ik vind het een prachtig boek. Het is autobiografisch. Winterson schreef eerder het beroemde Oranges are not the only fruit, dat boek speelt in dit boek een grote rol. Daarin heeft ze haar jeugd gefictionaliseerd beschreven en ze is er beroemd mee geworden, dus dat boek heeft haar leven veranderd. Nu komt het echte verhaal, dat eigenlijk nog erger is dan ze toen heeft durven opschrijven. Maar behalve dat het verhaal zelf indrukwekkend is, is het vooral ook erg goed geschreven. Er staan heel veel mooie zinnen, observaties en ideeën in, het boek springt op allerlei manieren door de tijd en door haar hoofd, de tijd en de sfeer van vroeger worden knap beschreven, maar ook hoe alles verandert binnen een mensenleven en hoe het verleden invloed blijft hebben op het nu:

In my work I have pushed against the weight of clock time, of linear unravellings. Time may be what stops everything happening at once, but time’s domain is the outer world. In our inner world, we can experience events that happened to us in time as happening simultaneously. Our non-linear self is uninterested in `when’, much more interested in `wherefore’.

Het boek omvat ontzettend veel: recente geschiedenis, de arbeidersklasse, religie en gekte, psychologie, trauma, verdriet, feminisme, zelfmoord, fictie, poëzie. En de vraag in haar achterhoofd: het leven had zo ontzettend anders kunnen lopen, wie was ik dan geweest?

Een gedachte over “Jeanette Winterson: Why be happy when you could be normal?”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s