Johan Harstad: Heterdaad

johanharstadheterdaad

Harstad is vooral bekend geworden vanwege zijn boek Max, Mischa & het Tet-offensief, dat zo dik is dat ik er nog niet aan heb durven beginnen. Wel las ik eerder Buzz Aldrin, waar ben je gebleven?.

Tijdens het schrijven van Max, Mischa & het Tet-offensief begon Harstad ook aan dit experimentele detectiveboek. Het bestaat uit vijftien “microromans”, dat wil zeggen, heel korte romans die als je de lengte bekijkt eigenlijk meer korte verhalen zijn. Al deze verhalen gaan over privédetective Heterdaad, die zo genoemd wordt omdat hij altijd precies op tijd op de plek van de misdaad arriveert. En dan niet door gedegen speurwerk en deductie, maar gewoon omdat hij er toevallig langskomt of omdat iemand hem erop wijst.

Dat klinkt alsof Harstad zo met het genre speelt dat de spanning eraf gaat, en dat is ook zo. Dat wordt echter gecompenseerd door het verhaal om het verhaal heen, waar het eigenlijk om gaat. De microromans zijn namelijk geschreven door de fictieve auteur Frode Brandeggen en ze zijn gebundeld en van uitgebreide voetnoten voorzien door zijn vriend, bewonderaar en professioneel annotator Bruno Aigner.

En dat maakt het tot een hilarisch boek. Brandeggen heeft eerder een extreem gecompliceerde en veel te dikke avant-gardistische roman geschreven, maar die is totaal geflopt. Hij is inmiddels overleden. Aigner heeft zijn archief tot zijn beschikking en heeft de microromans uitgebreid geannoteerd, er staat bijna om de zin wel een voetnoot. Hij zoekt in elke zin van Brandeggen een verband met iets uit zijn leven of met iets dat hem hier beïnvloed kan hebben, of hij prijst de manier van schrijven waarin zoveel weggelaten maar ook zoveel gesuggereerd wordt. Brandeggen blijkt uitgebreid onderzoek te hebben gedaan naar allerlei details die een rol spelen in de verhalen, maar er dan uiteindelijk toch voor gekozen te hebben om daar niets over op te schrijven. Soms zijn de voetnoten uitgebreide verhandelingen over de principes waarop Brandeggen zich baseert, die van de (fictieve, maar in dit boek dus uitgewerkte) Mouvement artistique du banalisme, “een literaire beweging die het weglaten, het vermoorden van de spanning en het benadrukken van het onbetekenende hoog in het vaandel had staan”.

Sommige voetnoten zijn bladzijden lang en gaan over Brandeggens leven, de latere voetnoten gaan ook over Aigner zelf, en sommige zijn slechts korte verzuchtingen bij de tekst (zoals voetnoot 70: “Oei!” of voetnoot 17: “Brandeggen wist niets van boksen. Hélemaal niets.”). Ik heb echt hardop moeten lachen af en toe door de droge humor.

Het is dus geen verhalend boek en het zijn geen echte detectiveverhalen, het is een slim spel met verwachtingen, conventies, annotaties. Het doet me denken aan Georges Perec, die ook experimentele literatuur schreef (en die ook genoemd wordt in een voetnoot). Ik had verwacht dat het een raar en misschien weinig pakkend boek zou zijn nadat ik de beschrijvingen gelezen had, maar ik vond het op een bijzondere manier dus juist heel pakkend en ook grappig en ik las het in twee avonden achter elkaar uit. Hieronder nog een voetnoot om de sfeer te proeven:

Er volgde een kort gevecht. Dat was dramatisch.16

16. Let op de vernieuwende, verdichte manier van misdaadromans schrijven en besef hoe ongewoon die kan zijn voor de ervaren lezer. Brandeggen verliest zich niet in de details van het gevecht, maar beperkt zich tot de twee belangrijkste brokken informatie: 1) de duur van de schermutseling, 2) in hoeverre die door beide partijen als dramatisch wordt ervaren of niet. In dit geval: duidelijk dramatisch.

Een gedachte over “Johan Harstad: Heterdaad”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s