Siri Hustvedt: Memories of the future

sirihustvedtmemoriesofthefuture

Siri Hustvedt is een Amerikaanse schrijver, bekend van boeken als What I Loved en The Summer Without Men. Dat laatste heb ik gelezen, maar dat is al even geleden en daar herinner ik me niet zoveel meer van. Hustvedt heeft allerlei prijzen gewonnen, heeft een PhD in Engels en geeft naast het schrijven ook colleges over psychiatrie, waar ze ook over schrijft in haar non-fictie. Haar nieuwe roman leek me interessant en toen ik las dat ze naar Utrecht zou komen, heb ik meteen een kaartje en het boek gekocht en ben ik het gaan lezen. Haar optreden bij de ILFU Book Talk was afgelopen dinsdag, en het was fantastisch.

Het verhaal begint in 1978, als de hoofdpersoon S.H. het platteland van Minnesota verruilt voor Manhattan. Ze kent niemand en heeft er geen baan, maar ze heeft wat geld gespaard en ze heeft zichzelf een jaar gegeven om te schrijven. Ze begint aan een detective-achtig verhaal, met een jong personage dat zichzelf als Sherlock Holmes (ook een S.H., net als de “Standard Hero”) ziet en zijn vriendin dus vanzelf als Watson.

Het verhaal wordt verteld door hoofdpersoon S.H. als ze veel ouder is en terugkijkt op dit jaar. De aanleiding is dat ze haar oude dagboek gevonden heeft bij de verhuizing van haar moeder naar een zorginstelling. Een belangrijk thema van het boek is dan ook herinneren. Haar jonge zelf is eigenlijk in zekere zin een vreemde geworden, ze kan niet meer echt weten wie die jonge vrouw toen was. Ze had zelfs een andere naam: haar vrienden noemden haar Minnesota. Toch krijgt de jonge S.H. zelf ook een stem, want in de roman zijn dagboekfragmenten opgenomen.

Het feit dat de oudere S.H. zich veel van die dagboekfragmenten niet meer kan herinneren en dat de beschreven bijeenkomsten met vrienden in haar hoofd tot één plek en sfeer geconcentreerd zijn, maakt het geheel zeer geloofwaardig. Herinneringen kloppen lang niet altijd, mensen hebben verschillende herinneringen aan dezelfde gebeurtenis, je hoofd plaatst een gebeurtenis en het bijbehorende gevoel soms na een tijd op een andere locatie. Hier vertelde Hustvedt uitgebreid over dinsdag, uit alles blijkt dat ze veel verstand heeft van hoe herinneringen neurologisch werken en dat ze die kennis overtuigend heeft verwerkt in haar boek.

Een belangrijk personage is buurvrouw Lucy. Minnesota hoort haar door de muur heen praten en huilen en klagen tegen zichzelf: “Lucy’s sad, she’s sad, I’m sad, I’m sad, I’m sad.” Ze raakt zo gefascineerd door deze buurvrouw dat ze de stethoscoop die ze van haar vader (die arts was) gekregen heeft gebruikt om door de muur te luisteren. Minnesota speculeert met haar vrienden over wat er met Lucy gebeurd kan zijn en waar haar kennelijke trauma’s vandaan komen. En op een dag ontmoet ze haar natuurlijk echt. Ook het thema buren werd dinsdag besproken, vooral doordat inleider Christophe Vekeman een prachtig laudatio aan Hustvedt voorlas, waarin hij betoogde dat buren inderdaad de interessantste personages opleveren: je hebt ze niet gekozen, het kunnen allerlei mensen zijn, en ze zitten op een paar meter van je af wel je leven te vergallen.

Een ander belangrijk onderwerp in het boek is the Baroness, Elsa von Freytag-Loringhoven. Zij was een zeer eigenzinnige Dada-kunstenares uit het begin van de twintigste eeuw en volgens recent onderzoek was zij waarschijnlijk degene die het urinoir Fountain instuurde waar Marchel Duchamp beroemd mee is geworden. Minnesota doet onderzoek naar haar werk.

Ook feminisme is belangrijk. Het gaat herhaaldelijk over de machtsverdeling tussen mannen en vrouwen, het meest expliciet als de hoofdpersoon een nare ervaring opdoet met een man die ze eerst wel aantrekkelijk vindt, maar die ze bij nader inzien niet mee naar huis wil nemen. Dat deel is aangrijpend beschreven, ook wat het met Minnesota gedaan heeft. Ze krijgt een stiletto van een vriendin na deze ervaring en dat mes noemt ze the Baroness, als symbool.

Maar het krachtigste voorbeeld is dit fragment, waar later in het boek herhaaldelijk naar wordt verwezen omdat deze uitspraak van S.H.’s vader in haar geheugen gegrift staat:

My father is in his study reading a medical book on an afternoon in one of those years during one of those springs long ago. I know because in the memory I am looking through the large window onto the lawn greening and the lilac bushes blooming. I am interrupting my father because I have memorized the bones of the body from Gray’s Anatomy. I hold up my rubber skeleton for my father, and I recite the bones, mispronouncing femur because I don’t know the “e” is long, and my father smiles. He says kindly, “Oh, you’ll make a fine nurse.” And I pretend he hasn’t sent a blow to my belly. I am bewildered he doesn’t know I want to be a doctor. I want to make the rounds. I want to pull long slices of beef out of the mouths of prostrate women and set the femurs of farm boys fallen from haylofts. I want to carry my black bag. I want to pat old men on the shoulder and reassure them about their blood pressure. I want to shake my head over the bodies of people I couldn’t save. I want my own Mrs. Stydniki at the office to look up at me and say, “Yes, Doctor H.; No, Doctor H.” I want to be a hero. I am not a hero. I am a girl, and it is bitter.

Het was geen makkelijk boek, en ik heb tijdens het lezen wel een aantal keer mijn best moeten doen om door te lezen. Het pakte me niet altijd, het was soms een beetje ingewikkeld en hier en daar duurden passages me te lang. Er zijn veel verwijzingen naar ideeën, filosofen, wetenschappers. Maar hoe verder ik kwam, hoe meer het boek me in zijn greep kreeg, hoe meer samenhang er was en hoe meer ik dat geheugen, het terugkijken en alle verbanden tussen de zaken in het verhaal ging waarderen.

En er dan nog eens op terugkijken bij het interview afgelopen dinsdag, waarbij de thema’s er wat explicieter werden uitgelicht, de gelaagdheid nog duidelijker werd en Hustvedt wat vertelde over haar ideeën, maakte het boek voor mij nog interessanter. Daarnaast bleek Hustvedt een fascinerende vrouw die voorleeft hoe je je als vrouw staande kunt houden in een mannenwereld: geen valse bescheidenheid, kalm blijven, argumenten gebruiken. Ze zei naar aanleiding van een vraag, terwijl ze tegen haar hoofd tikte, iets als: “I have a whole library up here. And it’s a big one. One is not supposed to say such things, but I do say it.”

sirihustvedt
Siri Hustvedt (rechts) in gesprek met journalist Liddie Austin

2 gedachten over “Siri Hustvedt: Memories of the future”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s