Jeanette Winterson: Frankissstein

jeanettewintersonfrankissstein

Ik las een tijdje geleden het prachtige Why be happy when you could be normal?, dus toen ik zag dat Jeanette Winterson naar Utrecht kwam kocht ik direct een kaartje en ook haar nieuwste boek, Frankissstein. Afgelopen maandag was het zover, het boek las ik daarvoor.

Het verhaal heeft twee, eigenlijk drie, verhaallijnen. De eerste waar je in terechtkomt is het verhaal van Mary Shelley in 1816, negentien jaar oud, getrouwd met de dichter Percey Shelley. Samen met haar stiefzus Claire, haar vriend de dichter Lord Byron en arts Polidori brengt ze een zomer door bij Genève. Nou ja, zomer, het regent aan een stuk door, alles is nat en het is koud. Om elkaar bezig te houden verzinnen ze griezelverhalen, en zo komt Mary tot haar beroemde werk Frankenstein. Mary Shelley is de dochter van Mary Wollstonecraft, een feministe die stierf toen de kleine Mary slechts een maand oud was. Mary krijgt in de loop van het verhaal (en ook in haar echte leven) vier kinderen, waarvan er drie al snel sterven. Ook haar man overlijdt jong.

Hier zei Winterson afgelopen maandag ook wat over: in die tijd werden mensen niet zo oud, en ze leefden hun leven dus ook met een ander perspectief. Als je ervan uitgaat dat je maar vijftig zult worden, ga je de dingen die je graag wil doen eerder doen. De Shelleys leefden bijvoorbeeld een heel intensief leven, zoals ook uit het boek blijkt.

De tweede verhaallijn speelt in het heden. En daar speelt Winterson met de fictie: de namen van de personages komen overeen met die uit de eerste verhaallijn. (Maandag zij ze iets als: het zijn geen tijdreizigers, ze verschijnen gewoon weer.) Dat is natuurlijk wel enigszins verwarrend maar laat vooral parallellen zien tussen de wetenschappelijke en filosofische discussies toen (de tijd dat het gebruiken van elektriciteit, waar Frankensteins monster mee tot leven wordt gewekt, nog in de kinderschoenen stond, bijvoorbeeld) en nu.

Hoofdpersoon is nu Ry, een jonge transgender arts (iedereen denkt uiteraard dat Ry voor Ryan staat, maar het staat voor Mary). Winterson vertelde maandag dat ze graag een positief transgender personage wilde, omdat die er te weinig zijn, maar ook dat het past bij de auteur van Frankenstein: zichzelf vorm kunnen geven. Lord Byron komt terug als een nogal foute man, Ron Lord, die seksrobots ontwikkelt. Het opvallendste personage is Victor Stein, een man uit Zwitserland met een vaag verleden. Victor is een charismatische man die bezig is met AI en het brein. Zijn ultieme doel is breinen te kunnen uploaden in een computer, zodat mensen onsterfelijk kunnen worden. Zonder lichaam dan, of met een ander, zelfgekozen, niet-biologisch lichaam wellicht. In het interview maandag zei Winterson dat dat dus eigenlijk erg lijkt op wat religies zeggen over de onsterfelijke ziel. Naast Steins openlijke wetenschappelijke werk heeft hij een laboratorium waar hij meer sinistere experimenten doet. Ry valt voor hem.

En ten derde is er nog een verhaal over Victor Frankenstein in 1818, in Bedlam, een psychiatrische inrichting. Frankenstein gelooft dat hij leven gecreëerd heeft door lichaamsdelen aan elkaar te maken.

Het is een interessant boek door alle ideeën en discussies in de beide tijden. Daarmee komen ook de tijdsgeest en de ontwikkeling van de wetenschap in beeld. Er worden duidelijke parallellen gelegd tussen het begin van de negentiende eeuw, toen men na ging denken over machines, een soort weefgetouwen, die berekeningen zouden kunnen uitvoeren (of zelfs gedichten zouden kunnen maken!) en de discussies over kunstmatige intelligentie nu. Wat ik persoonlijk leuk vind is dat ook Ada Lovelace (dochter van Lord Byron), die het eerste algoritme publiceerde, een rol speelt in het boek.

Maandagavond werd duidelijk dat Winterson zich zeer goed verdiept heeft in de thema’s. Ze vertelde dat ze eerst gefascineerd raakte door de ontwikkelingen in de kunstmatige intelligentie en pas later, toen ze besloot Frankenstein te gaan herlezen, op het idee kwam er een boek over te maken en Mary Shelley als hoofdpersoon te kiezen. Ze zei ook dat het haar opvalt dat er maar zo weinig vrouwen betrokken zijn bij het onderzoek naar computers en de AI, wat voor haar een zorgpunt is gezien het belang ervan.

Winterson bleek een inspirerende en enthousiaste spreker, die slim en grappig is. Ik ben zeker van plan meer van haar werk te gaan lezen.

jeanettewintersonILFU

Lees ook wat Lalagè over dit boek schreef.

4 gedachten over “Jeanette Winterson: Frankissstein”

  1. Nu ben ook ik zo enthousiast geraakt dat ik het boek meteen heb gereserveerd bij de biep. In mijn werk heb ik veel te maken met AI en waar mijn collega’s vooral bezig zijn met AI laten werken (met machine learning) ben ik zelf mateloos geïnteresseerd in het ethische aspect ervan. Dat er ook op dit moment daadwerkelijk mensen nadenken over hoe je een menselijk brein ‘leeg kunt trekken’ vind ik een enge ontwikkeling en eigenlijk is dat nog een behoorlijk understatement.

    Liked by 1 persoon

  2. Wat een tof, wijs, grappig mens is ze toch! Ik wil ook echt graag meer van haar lezen.
    Die derde verhaallijn over Bedlam vond ik trouwens lastig, ik begreep die stukken niet goed. Dat zal wel aan mijn gebrekkige kennis van het Engels liggen.
    Er is net een hervertelling van Frankenstein uitgekomen in het Nederlands, dat lijkt me nu ook interessant.

    Liked by 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s