Stephan Enter: Pastorale

stephanenterpastorale

Enters nieuwe boek Pastorale heeft al veel aandacht gekregen, het werd zelfs boek van de maand bij De Wereld Draait Door, een garantie voor grote stapels in de boekhandels. Ik vind het terecht. Het is een klein verhaal in de zin dat het zich in een korte periode en op één plek afspeelt, een zomer in de jaren ’80 in het dorp Brevendal. Maar aan de andere kant is het een groot verhaal, over hoe “de Hollanders” omgaan met hun eigen geschiedenis en de gevolgen daarvan, zoals de wijk met Molukse bewoners in het dorp met wie er nauwelijks contact is.

Hoofdpersonen zijn broer en zus Oscar en Louise, met afwisselend perspectief. Een vrouwelijke hoofdpersoon is in Enters boeken overigens meer uitzondering dan regel. Oscar zit aan het begin van het boek in de vijfde klas, aan het eind aan het begin van de zesde, en hij leeft toe naar het moment waarop hij kan gaan studeren en weg kan uit het dorp, al heeft hij nog geen idee welke studie hij wil gaan doen. Louise ís al weg, zij woont op kamers en studeert Engels. Oscar en Louise zijn opgegroeid in een oud landhuis buiten het dorp, waar moeder zich steeds meer op het geloof richt en vader steeds meer wegkruipt in zijn werkkamer met zijn boeken en vleugel.

Op een landerige schooldag gebeuren er twee dingen die Oscars zomer zullen bepalen: Louise komt naar huis en heeft wat mee te delen, en het lot valt op Oscar als bepaald wordt wie het huiswerk naar een klasgenoot moet brengen die door een ongeluk met een gestolen crossmotor in het ziekenhuis ligt.

Die klasgenoot is Jonkie Matupessy, een jongen van Molukse afkomst. Oscar kent hem niet goed en allerlei verhalen doen over hem de ronde. Hij is anders, brutaal, heeft kleren die je in Brevendal niet kopen kunt, zoals leren broeken met franjes, en heeft allerlei dingen die andere scholieren van die leeftijd niet hebben: een vlindermes, seksboekjes, kreteksigaretten.

Louise is terug omdat ze wil stoppen met haar studie en haar geld is op, maar haar ouders weten nog van niets. Ze brengt haar dagen rokend, drinkend, liggend door in het zo bekende oude huis en het land er omheen. Ze ontmoet wat oude klasgenoten en daardoor ook een nieuwe plaatsgenoot, Maarten, de zoon van de nieuwe dominee. Louise gelooft niet meer en ervaart haar hele jeugd als bezoedeld door het geloof. Elke herinnering is voor haar doordrenkt met angst en bijbel. Ze ervaart ook de geborgenheid van de kerk die ze als klein kind ervoer opnieuw. Om haar kleine zelf terug te kunnen zien biedt ze aan de kindernevendienst over te nemen als Maarten ziek is. Maar ook hoe men omging met kritische vragen komt terug, en haar walging en wrok daarover.

Oscar maakt intussen door zijn bezoek aan Jonkies huis voor het eerst kennis met de Molukse gemeenschap in Brevendal. Nou is dat ook weer niet zo verwonderlijk op die plek: ook mensen van de verschillende kerken hebben nauwelijks contact met elkaar. Oscar raakt in de ban van Jonkies zus en probeert vaker langs te gaan. Als hij uitgenodigd wordt om te komen eten vertelt Jonkies vader hem zijn geschiedenis. Een indrukwekkend verhaal. De kist met alles wat nodig is om terug te keren staat nog steeds klaar in de gang, hij heeft de hoop dat de Nederlandse overheid die belofte na zal komen nog altijd niet verloren.

Enter beschrijft de warme zomer met de landerige dagen heel goed, de natuur, het dorp, het oude huis, het verschil tussen de gereformeerde woonkamers en die van de familie Matupessy, de omgang in het dorp met mensen die in welk opzicht dan ook anders zijn (de enige dorpsgenoot die meneer Matupessy altijd groet is Jeetje, de bejaarde dorpsgek die iederéén groet). Het gaat over afscheid en verandering: de nieuwbouw die oprukt, het monumentaalste pand in het dorp dat gesloopt is, het huis van Oscars ouders dat waarschijnlijk verkocht moet worden. Het verlies van een wereld, zoals de titel ook uitdrukt, en Enter maakt wel duidelijk dat die wereld eigenlijk ook zo ideaal niet was.

Eerder schreef ik al over Winterhanden, een verhalenbundel.

Op just read kun je mooie recensies lezen van Enters andere boeken: Compassie (artikel uit 2015), Compassie (artikel uit 2019), Grip en Winterhanden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s