Constructies, patronen en priemwoestijnen

davidsrichesontalesofimpossibilityrensbodeenwereldvolpatronenalexvandenbrandhofpriemwoestijnen

Voor de Nederlandse Boekengids schreef ik een artikel over drie boeken over geschiedenis van de wiskunde, de geschiedenis van kennis in het algemeen, en over de wiskunde van nu. De boeken die aan de orde komen zijn:

  • David S. Richeson, Tales of Impossibility: The 2000-Year Quest to Solve the Mathematical Problems of Antiquity
  • Rens Bod, Een wereld vol patronen: de geschiedenis van kennis
  • Alex van den Brandhof, Priemwoestijnen: hoogtepunten uit de wiskunde van de 21e eeuw

Het artikel staat helemaal online en is hier te lezen.

Margot Lee Shetterly: Hidden figures

margotleeshatterlyhiddenfigures

Dit boek vertelt het verhaal van de zwarte vrouwen die als “computers” werkten voor de NASA, en haar voorganger NACA. Het volgt de organisatie en de levens van een paar van die vrouwen en mensen om hen heen, in de periode van WO II tot de maanlanding. Een tijd waarin segregatie de normale gang van zaken was: er waren aparte scholen en universiteiten voor zwarte mensen, verschillende plekken in bussen, gescheiden verenigingen en horeca en vrije tijd, en de enkeling die de kans had om een goede opleiding af te ronden kwam uiteindelijk meestal in het onderwijs terecht.

Maar in WO II ontstond bij de NACA zo’n grote behoefte aan personeel dat goed berekeningen uit kon voeren dat men actief ging werven, juist ook onder zwarte mensen met een opleiding in de wis- of natuurkunde. Ze werden bij elkaar gezet in kantoren en kregen hun opdrachten van de ingenieurs uit de andere onderdelen van de organisatie. De NACA was in die tijd bezig met het ontwikkelen van vliegtuigen: wat voor vorm moet een vleugel hebben, welk materiaal, enzovoorts. Op het terrein in Langley (Virginia) stonden windtunnels waar experimenten in gedaan werden die weer allerlei data opleverden waarmee verder gerekend kon worden.

Doorgaan met het lezen van “Margot Lee Shetterly: Hidden figures”

Frances Hodgson Burnett: The secret garden

franceshodgsonburnettthesecretgarden

Dit is een ultieme klassieker natuurlijk! Ik heb het boek in het Nederlands gelezen toen ik klein was en heb herhaaldelijk de film gezien, voor mijn gevoel was die in de jaren ’80 altijd op tv in de kerstvakantie, maar misschien overdrijft mijn geheugen hier een beetje.

Het boek kwam uit in 1911, maar is nog steeds goed leesbaar en toegankelijk. Het verhaal is bekend genoeg: Mary Lennox, die tot nu toe in India woonde, tot op het bot verwend (door bedienden), verwaarloosd (door haar ouders) en verweesd (door de cholera), wordt naar Engeland gebracht om bij haar oom in een groot landhuis te gaan wonen. Die oom laat zich ook al niet erg veel aan kinderen gelegen liggen en is meestal weg, dus ook nu wordt Mary verzorgd door bedienden, maar het meisje dat het meest voor haar zorgt is van een heel ander type: ze heeft zelf een hele lading broers en zussen en een hardwerkende moeder, en ze vindt het belachelijk dat Mary niet eens zichzelf aan kan kleden. En ze stuurt Mary naar buiten, de tuin in.

Doorgaan met het lezen van “Frances Hodgson Burnett: The secret garden”

Susin Nielsen: Word nerd

susinnielsenwordnerd

Ik had vertalingen van de boeken van de Canadese Susin Nielsen al vaker prominent op de kinderboekentafels in de boekwinkel zien liggen en ze leken me leuk. Toen ik ook nog positieve recensies tegenkwam besloot ik er maar eens eentje te kopen. En dat beviel zo goed dat ik daarna nog een stapeltje besteld heb!

De hoofdpersoon van Word nerd is Ambrose, een twaalfjarige jongen die een overbeschermende moeder heeft. Waarom ze dat is wordt gedurende het verhaal wel duidelijk: ze is Ambrose’ vader erg plotseling verloren, en Ambrose heeft een pinda-allergie waar hij toen hij klein was bijna dood aan ging.

Ambrose en zijn moeder zijn al vaak verhuisd, zijn moeder krijgt steeds tijdelijke banen aan de universiteit maar die lopen na een paar jaar weer af, of ze is het ergens niet mee eens en vertrekt weer. Ambrose heeft daardoor geen familie in de buurt en ook geen vrienden, want op de school waar hij nu zit wordt hij gepest. Hij is een wat aparte jongen die vaak precies de verkeerde dingen zegt, hij houdt van kleren die anderen raar vinden, moet een roze tasje mee voor zijn epi-pen. Om er toch bij te horen verzint hij soms dingen, en hij spiegelt zijn moeder voor dat hij wel vrienden heeft om haar niet teleur te stellen.

Doorgaan met het lezen van “Susin Nielsen: Word nerd”

Jane Gardam: God on the rocks

janegardamgodontherocks

Ik had nog nooit van Jane Gardam gehoord, maar via Goodreads las ik een heel enthousiaste recensie van dit boek. Het duurde even voor ik het boek ging waarderen, maar dat gebeurde wel.

Dit boek is uitgekomen in 1978 en speelt in 1936. (Dat verschil voelt voor mij best groot maar is even groot als het verschil tussen nu en 1978…) Het verhaal draait om de achtjarige Margaret Marsh en de mensen om haar heen in een Engelse kustplaats. Margaret heeft net een nieuw broertje gekregen, wat ze eigenlijk niet zo ziet zitten. Om haar ook wat te gunnen mag ze elke woensdagmiddag een uitje maken met Lydia, de hulp in huis, door God gestuurd want van dezelfde kerk als vader. Die kerk drukt een grote stempel op het gezin, vader predikt naast zijn baan in de kerk van de Primal Saints. In het kerkgebouw, maar ook buiten langs de kust. Lydia gedraagt zich echter heel anders dan vader. Op uitje trekt ze gerust haar kousen en corset uit. Ze belanden in de tuin van een landhuis waar een instelling gevestigd is voor mensen met geestelijke problemen, bijvoorbeeld door de oorlog. Margaret ontmoet daar bijzondere mensen, zoals de schilder die slangen schildert in de tuin en steeds vergeet wat ze zegt.

Doorgaan met het lezen van “Jane Gardam: God on the rocks”

Catherine Chung: The tenth muse

catherinechungthetenthmuse

Toen ik over dit boek las was ik meteen nieuwsgierig: het gaat over een Chinees-Amerikaanse vrouwelijke wiskundige, Katherine, en haar geschiedenis. Inmiddels is Katherine al behoorlijk op leeftijd, maar het grootste deel van het boek gaat over haar jeugd, studie en prille carrière.

Katherine groeit op in het Amerika van de jaren ’50 en ze voelt zich op meerdere manieren anders: ze is half Chinees en daar wordt ze regelmatig mee geconfronteerd, en ze is een slim meisje, en ook daarmee loopt ze tegen problemen aan. Haar juf vindt haar te bijdehand als ze dingen snel oplost. Maar Katherines vader stimuleert haar juist, hij bouwt een radio met haar en in een periode waarin ze somber is geeft hij haar een telescoop. Maar hij blijft haar waarschuwen dat het voor een meisje bijna onmogelijk zal zijn een echte baan te vinden in die riching.

Haar vader is heel belangrijk, zeker nadat haar moeder het gezin verlaten heeft. Maar langzaam (nou ja, schoksgewijs is een beter woord) komt Katherine er achter dat haar achtergrond toch behoorlijk anders in elkaar zit dan ze altijd gedacht heeft.

Doorgaan met het lezen van “Catherine Chung: The tenth muse”

Philippa Pearce: Minnow on the Say

philippapearceminnowonthesay

Ik las eerder dit jaar met veel plezier Tom’s midnight garden, dus ik deed wat ik dan altijd doe: meer boeken van dezelfde schrijver zoeken! Een van die boeken is Minnow on the Say. Een wat cryptische titel. “Minnow” blijkt “voorn” te betekenen (zo zie je maar, ook uit kinderboeken valt van alles te leren), en de Say is het riviertje waar de achtertuin van hoofdpersoon David aan grenst.

Op de dag dat de Say hoger staat dan ooit vindt David een kano bij de aanlegsteiger in zijn tuin. De kano is duidelijk losgeraakt, dus hij gaat op zoek naar de eigenaar. Na een tijdje varen komt hij bij een grote tuin met een oud landhuis en een boze jongen van wie de kano blijkbaar is: Adam. Al snel delen ze het enthousiasme voor de kano en ze gaan hem samen opknappen. Omdat de kano zo vloeiend in het water beweegt noemen ze hem “Minnow”.

De kanotochtjes in deze lange Engelse zomer zijn aanlokkelijk beschreven, maar daar blijft het niet bij. David is een jongen uit een heel normaal gezin met degelijke ouders en een bezorgde moeder (al hoort hij later interessante verhalen over zijn vader toen hij jong was!), een fiets en een krantenwijk, Adam is een wees zonder geld maar met een rijke voorgeschiedenis. In Adams familie (hij woont nu alleen met zijn tante en grootvader in dat oude huis) gaat een verhaal over een verborgen schat! En die kano kunnen ze goed gebruiken om naar die schat op zoek te gaan. Dat doen ze niet uit hebberigheid, maar omdat Adam na de vakantie tegen zijn zin moet verhuizen naar zijn familie in de stad, want zijn tante heeft te weinig geld om nog langer voor hem te zorgen.

Het is een prachtig en tot de verbeelding sprekend verhaal, over kanotochtjes, familie, geschiedenis, overleveringen en raadsels. Een perfect boek om even weg te dromen op een regenachtige middag.

Jeanette Winterson: Frankissstein

jeanettewintersonfrankissstein

Ik las een tijdje geleden het prachtige Why be happy when you could be normal?, dus toen ik zag dat Jeanette Winterson naar Utrecht kwam kocht ik direct een kaartje en ook haar nieuwste boek, Frankissstein. Afgelopen maandag was het zover, het boek las ik daarvoor.

Het verhaal heeft twee, eigenlijk drie, verhaallijnen. De eerste waar je in terechtkomt is het verhaal van Mary Shelley in 1816, negentien jaar oud, getrouwd met de dichter Percey Shelley. Samen met haar stiefzus Claire, haar vriend de dichter Lord Byron en arts Polidori brengt ze een zomer door bij Genève. Nou ja, zomer, het regent aan een stuk door, alles is nat en het is koud. Om elkaar bezig te houden verzinnen ze griezelverhalen, en zo komt Mary tot haar beroemde werk Frankenstein. Mary Shelley is de dochter van Mary Wollstonecraft, een feministe die stierf toen de kleine Mary slechts een maand oud was. Mary krijgt in de loop van het verhaal (en ook in haar echte leven) vier kinderen, waarvan er drie al snel sterven. Ook haar man overlijdt jong.

Hier zei Winterson afgelopen maandag ook wat over: in die tijd werden mensen niet zo oud, en ze leefden hun leven dus ook met een ander perspectief. Als je ervan uitgaat dat je maar vijftig zult worden, ga je de dingen die je graag wil doen eerder doen. De Shelleys leefden bijvoorbeeld een heel intensief leven, zoals ook uit het boek blijkt.

De tweede verhaallijn speelt in het heden. En daar speelt Winterson met de fictie: de namen van de personages komen overeen met die uit de eerste verhaallijn. (Maandag zij ze iets als: het zijn geen tijdreizigers, ze verschijnen gewoon weer.) Dat is natuurlijk wel enigszins verwarrend maar laat vooral parallellen zien tussen de wetenschappelijke en filosofische discussies toen (de tijd dat het gebruiken van elektriciteit, waar Frankensteins monster mee tot leven wordt gewekt, nog in de kinderschoenen stond, bijvoorbeeld) en nu.

Doorgaan met het lezen van “Jeanette Winterson: Frankissstein”

David Mitchell: Black Swan Green

davidmitchellblackswangreen

Dit boek las ik deze week voor de derde keer. Ik schreef hier al dat ik enthousiast werd van de aankondiging van Mitchells nieuwe boek (juni aanstaande) en dat ik zin kreeg om meer Mitchell te gaan lezen, en nadat ik The thousand autumns of Jacob de Zoet uit had, besloot ik Black Swan Green te herlezen.

Wat Black Swan Green anders maakt dan veel andere Mitchells (Cloud Atlas, Ghostwritten, The Bone Clocks) is dat het eigenlijk gewoon één overzichtelijk verhaal is. In die andere boeken worden allerlei verhalen over allerlei mensen gecombineerd, maar dit boek gaat steeds over dezelfde jongen van dertien.

Doorgaan met het lezen van “David Mitchell: Black Swan Green”

David Mitchell: The thousand autumns of Jacob de Zoet

davidmitchellthethousandautumnsofjacobdezoet

Ik vind David Mitchell een fantastische schrijver, vooral The Bone Clocks, Black Swan Green en Cloud Atlas vind ik heel goed. Toch had ik nog niet al zijn werk gelezen: het zijn vaak dikke boeken waar je wel even tijd en aandacht voor nodig hebt. Maar toen ik las dat in juni Mitchells nieuwe boek uitkomt (David Mitchell announces Utopia Avenue, his first novel in five years) werd ik daar zo enthousiast van, dat ik besloot dat ik dan toch in ieder geval al zijn boeken die al wél uit zijn maar eens moest gaan lezen.

In The thousand autumns of Jacob de Zoet was ik eerder al eens begonnen, maar toen ben ik al tamelijk snel gestrand. Het is een boek waarin veel verschillende personages met ingewikkelde namen voorkomen, op plekken en tijden die onbekend zijn. Dus enige concentratie is wel nodig. Maar deze keer las ik zonder moeite wel door.

Doorgaan met het lezen van “David Mitchell: The thousand autumns of Jacob de Zoet”