Constructies, patronen en priemwoestijnen

davidsrichesontalesofimpossibilityrensbodeenwereldvolpatronenalexvandenbrandhofpriemwoestijnen

Voor de Nederlandse Boekengids schreef ik een artikel over drie boeken over geschiedenis van de wiskunde, de geschiedenis van kennis in het algemeen, en over de wiskunde van nu. De boeken die aan de orde komen zijn:

  • David S. Richeson, Tales of Impossibility: The 2000-Year Quest to Solve the Mathematical Problems of Antiquity
  • Rens Bod, Een wereld vol patronen: de geschiedenis van kennis
  • Alex van den Brandhof, Priemwoestijnen: hoogtepunten uit de wiskunde van de 21e eeuw

Het artikel staat helemaal online en is hier te lezen.

Margot Lee Shetterly: Hidden figures

margotleeshatterlyhiddenfigures

Dit boek vertelt het verhaal van de zwarte vrouwen die als “computers” werkten voor de NASA, en haar voorganger NACA. Het volgt de organisatie en de levens van een paar van die vrouwen en mensen om hen heen, in de periode van WO II tot de maanlanding. Een tijd waarin segregatie de normale gang van zaken was: er waren aparte scholen en universiteiten voor zwarte mensen, verschillende plekken in bussen, gescheiden verenigingen en horeca en vrije tijd, en de enkeling die de kans had om een goede opleiding af te ronden kwam uiteindelijk meestal in het onderwijs terecht.

Maar in WO II ontstond bij de NACA zo’n grote behoefte aan personeel dat goed berekeningen uit kon voeren dat men actief ging werven, juist ook onder zwarte mensen met een opleiding in de wis- of natuurkunde. Ze werden bij elkaar gezet in kantoren en kregen hun opdrachten van de ingenieurs uit de andere onderdelen van de organisatie. De NACA was in die tijd bezig met het ontwikkelen van vliegtuigen: wat voor vorm moet een vleugel hebben, welk materiaal, enzovoorts. Op het terrein in Langley (Virginia) stonden windtunnels waar experimenten in gedaan werden die weer allerlei data opleverden waarmee verder gerekend kon worden.

Doorgaan met het lezen van “Margot Lee Shetterly: Hidden figures”

Roxane van Iperen: ’t Hooge Nest

roxanevaniperenthoogenest

Ik had al veel over dit boek gehoord en Roxane van Iperen er ook al eens over horen vertellen op de Boekie Night, maar het leek me nogal zwaar. Bovendien ben ik wel geïnteresseerd in geschiedenis, maar lees ik eigenlijk vooral romans. Uiteindelijk hoorde ik toch zoveel positiefs over dit boek dat ik zo nieuwsgierig werd dat ik het toch maar kocht, en in deze tijd van onrust had ik opeens minder zin in fictie. (Herkennen jullie dat? Ik heb de laatste weken vooral kinderboeken en non-fictie gelezen.) Dus dat was een mooi moment om erin te beginnen.

En het was inderdaad zeer de moeite waard, ik heb het in twee dagen uitgelezen. Van Iperen ging in Naarden in het huis ’t Hooge Nest wonen, een prachtig vrijstaand huis in de natuur. Tijdens het verbouwen ontdekten ze allerlei verborgen schuilplaatsen met overblijfselen uit de Tweede Wereldoorlog erin. Van Iperen ging op onderzoek uit en ontdekte het verhaal van de joodse zussen Janny en Lien Brilleslijper. De man van Janny, de enige van de familie die niet overduidelijk joods of ondergedoken was op dat moment, huurde het huis van twee dames die het normaal als zomerverblijf gebruikten. Die plek gaf de hele familie (het gezin van Janny, dat van Lien, hun ouders en broer) en een hele serie andere onderduikers een tijd lang een veilig heenkomen.

Doorgaan met het lezen van “Roxane van Iperen: ’t Hooge Nest”

Lidewijde Paris (samensteller): En toen viel ik van het podium

lidewijdeparisentoenvielikvanhetpodium

Vaak houd ik niet zo van verzamelbundels met bijdragen van verschillende schrijvers. Dan zitten er een paar verhalen in die ik goed vind en een heleboel die ik niet zo goed vind, en dan haak ik ergens af en lees ik het uiteindelijk niet uit. Maar dit boek is anders om twee redenen: vanwege het leuke onderwerp en omdat er heel veel goede schrijvers zijn gevraagd.

Ik vind het leuk om interviews met schrijvers te bezoeken, als de lokale boekhandel zoiets organiseert ga ik er regelmatig heen en ik ben een vaste bezoeker van de maandelijkse Boekie Night, waar Wim Daniëls elke keer twee of drie schrijvers interviewt. Dan is de zaal altijd goed gevuld. In dit boek lezen we de kant van de schrijvers bij dergelijke evenementen. Hoe is het om ergens te gaan signeren en iedereen blijkt voor Ronald Giphart te komen? Wat als je dichtklapt tijdens een interview op televisie? Waarom begint de organisator altijd over ervaringen met andere bezoekende schrijvers? Het is grappig dat Kees van Kooten en Remco Campert in meerdere verhalen verschijnen als auteurs die eerst gevraagd waren, of wél een volle zaak trokken.

Doorgaan met het lezen van “Lidewijde Paris (samensteller): En toen viel ik van het podium”

Wim Daniëls: Ollieklonje

wimdanielsollieklonje

Ik ken Wim Daniëls voornamelijk als presentator van de Boekie Night, de maandelijkse boekentalkshow die plaatsvindt in het Natlab in Eindhoven. Ik ga daar bijna elke keer naar toe, want zelfs als de schrijvers die te gast zijn mij niet per se echt aanspreken zijn het altijd leuke avonden. En er zijn ook al een heleboel schrijvers te gast geweest die ik wel interessant vind, dus ik heb inmiddels behoorlijk wat gesigneerde boeken in mijn kast staan dankzij de signeermomenten in de pauzes.

Maar naast zijn optredens als presentator of in het theater is Wim Daniëls ook taalkundige, taaladviseur en schrijver. Hij heeft indrukwekkend veel boeken geschreven (zie hier), maar ik had er nog geen één gelezen, misschien op een enkel kinderboek na lang geleden, maar dat weet ik niet zeker. Dat werd dus wel eens tijd.

De titel van dit boek, Ollieklonje, is een dialectwoord:

Doorgaan met het lezen van “Wim Daniëls: Ollieklonje”

Lucy Mangan: Bookworm

lucymanganbookworm

Lucy Mangan is al haar hele leven een boekenworm. Ze beschrijft in dit boek haar jeugd, die ze inderdaad voornamelijk met haar neus in een boek doorgebracht lijkt te hebben. Terwijl haar zus lekker dingen uit elkaar aan het halen was en aan het onderzoeken was hoe alles werkt, zat Lucy met een boek in een stoel (omdat ze wel verplicht deel moest uitmaken van het gezinsleven had haar moeder haar verboden zich terug te trekken op haar kamer). Zelfs op feestjes trok ze zich als het even kon terug om ergens rustig te lezen.

Zo extreem was het bij mij niet, maar ook ik las ook toen ik jong was al graag. En net als Mangan las ik alles. De verantwoorde kinderboeken van Tonke Dragt, Thea Beckman, Jan Terlouw, enz. enz., maar net zo goed alle series meisjesboeken van Anneke Bloemen tot Marjoleintje en Floortje tot de babysittersclub, spannende oorlogsverhalen, detectives, Enid Blytons.

Mangan beschrijft de boeken die ze in haar jeugd las en welke indruk die op haar maakten: waar ze door gegrepen werd, wat haar zo bang maakte dat ze het boek niet mee naar huis wilde nemen maar alleen stukjes in de bieb las, van wie ze het kreeg (vaak van haar vader, veel uit de bibliotheek, soms zelf gekocht), welke gewilde boeken onvindbaar waren.

Doorgaan met het lezen van “Lucy Mangan: Bookworm”

Jeanette Winterson: Why be happy when you could be normal?

jeanettewintersonwhybehappywhenyoucouldbenormal

De titel van het boek is de zin die Wintersons adoptiemoeder uitspreekt op het moment dat ze Winterson op haar zestiende het huis uitzet. Of eigenlijk: de keus geeft tussen vertrekken of haar vriendin verlaten.

De moeder (die in het boek consequent met Mrs. Winterson wordt aangeduid, hoewel ze haar wel met “Mum” aanspreekt) is een complex persoon, voor zichzelf maar ook om mee te leven voor haar man en dochter. Ze leven een tamelijk arm bestaan in het industriële Accrington, waar op donderdag geen geld meer is voor goed eten of gas. Een wereld van buitentoiletten en kleine huizen, maar ook van saamhorigheid en gemeenschapszin: de familie is lid van een kerk die eigenlijk elke avond iets te doen biedt op een plek waar verder niets te beleven is. Mrs. Winterson is ongelukkig, ze is altijd bezig met het laatste oordeel, met de duivel, maar ze rookt wel stiekem, ook al mag dat niet van de kerk. Ze is moeilijk en onvoorspelbaar. Ze weigert bij haar man te slapen, Jeanette vraagt zich af of de reden voor haar adoptie is dat haar moeder geen kinderen kón krijgen of dat ze het niet wilde. Ze zet Jeanette vaak ’s nachts buiten of in het kolenhok, verdwijnt soms een paar dagen, en vergelijkt haar regelmatig met de baby die in de wieg naast haar lag en die ze eigenlijk beter hadden kunnen kiezen.

Doorgaan met het lezen van “Jeanette Winterson: Why be happy when you could be normal?”

Alex van den Brandhof: Priemwoestijnen

alexvandenbrandhofpriemwoestijnen

Deze recensie verscheen in het nieuwste nummer van Pythagoras (jaargang 58 nr. 5, april 2019).

Als lezer van Pythagoras zal de naam van deze auteur je wel bekend voorkomen: Alex van den Brandhof was jarenlang redactielid en eindredacteur van dit tijdschrift. Ook schrijft hij artikelen over wiskunde in de NRC en geeft hij wiskunde op een middelbare school in Bazel.

Zijn nieuwe boek, met als ondertitel “Hoogtepunten uit de wiskunde van de 21e eeuw”, heeft een origineel format. Waar veel populair-wetenschappelijke boeken over oude wiskunde gaan – omdat die vaak al moeilijk genoeg is – brengt Alex in dit boek juist de allernieuwste wiskunde onder de aandacht. Dat doet hij door voor elk jaar van deze eeuw (2001 tot en met 2017) een belangrijk resultaat uit dat jaar te bespreken.

De wiskunde is tegenwoordig zo’n groot en abstract vakgebied dat een afgestudeerd wiskundige uit het ene vakgebied een resultaat in een ander vakgebied meestal niet of nauwelijks kan begrijpen. Zelfs de begrippen die gebruikt worden zijn vaak al zo complex dat er een jarenlange studie nodig is om te snappen waar het over gaat. Dat geldt niet voor de resultaten die Alex hier beschrijft: het is wel echt ingewikkelde wiskunde, maar de kern van waar het over gaat is ook zonder die jarenlange specialisatie wel enigszins te begrijpen.

Doorgaan met het lezen van “Alex van den Brandhof: Priemwoestijnen”

Ype & Ionica: De verrassende verjaardagen

ypeenionicadeverrassendeverjaardagen

Een totaal bevooroordeeld stukje is dit, want ik ben bevriend met Ionica. Samen met Ionica vormde ik jaren geleden de Wiskundemeisjes. We schreven een blog, columns en een boek waarin we wiskunde toegankelijk probeerden te maken voor een breed publiek. In die tijd werkten we op dezelfde plek tussen een heleboel wiskundigen, dus we zaten de hele dag middenin de wiskundige grapjes en de wiskundige manier van kijken naar de wereld.

Ype maakt al jaren autobiografische fotostrips op zijn site. Ook maakt hij o.a. de fotostrip 3Hoog voor universiteitsblad DUB.

Doorgaan met het lezen van “Ype & Ionica: De verrassende verjaardagen”

Eva Meijer: De grenzen van mijn taal

evameijerdegrenzenvanmijntaal

Ik was onder de indruk van Meijers romans (ik besprak hier eerder Het vogelhuis, Dagpauwoog en Het schuwste dier). Onlangs kwam dit boekje uit, geen roman, maar een essay over depressie. De ondertitel is Een klein filosofisch onderzoek naar depressie. Meijer is naast schrijver, kunstenaar en muzikant ook filosoof, vorig jaar promoveerde ze op een proefschrift over de politieke stem van dieren.

Hoe belangrijk dieren zijn wordt duidelijk in Meijers romans, in haar filosofische werk, maar ook in dit boekje over depressie. Als ze het niet meer kan opbrengen om met mensen om te gaan, hoe goed die het ook bedoelen, zijn de dieren altijd weer blij om haar te zien. Ze waren er altijd en maakten zo het verschil.

Doorgaan met het lezen van “Eva Meijer: De grenzen van mijn taal”